معرفي مجمع ذخائر اسلامي

 تلاش ایشان برای سامان یابی امر تحقیق و ترجمه متون اصیل اسلامی در آن زمان ستودنی است. هر چند سختیهای سامان دهی نیروهای جوان و ناپخته، و امکانات محدود وی، بالاخره پس از چند سال مقاومت و تلاش، سبب شد فعالیت های شخصی را بر سامان دهی گروهی ترجیح داده عملا موسسه راکد بماند، اما آثار محقق اشکوری در طول سالهای گذشته در قالب دهها اثر تحقیقی و تالیفی شکل گرفته و ماندگار شد.

در سال 1376 ش (1997 م) فرزند محقق اشکوری، سید صادق آصف آگاه معروف به حسینی اشکوری، با نشاطی دوباره بدین عرصه گام نهاده و حوزه های جدیدی را در دوران سرپرستی خود تجربه نمود.

او با اعتقاد به اینکه گنجینه¬های بسیار ارزشمندی در فرهنگ کهن اسلامی به حد وفور وجود دارد، به احیای «فرهنگ کهن» در قالب نسخ خطی، اسناد، کتابهای چاپ سنگی و سنگ نبشته های ممالک اسلامی اهتمام ویژه ای نشان داد.

جهت هم سویی با عصر نوین اطلاع رسانی، به تولید یازده نرم افزار اصیل اسلامی در قالبها و موضوعات جدید، و چند نرم افزار کتابخانه ای نیز اقدام کرد که نیمی از آنها به علت عدم رعایت قانون کپی رایت در ایران، به حد تولید انبوه نرسید. آنچه تولید شد نیز غیر از یک نرم افزار قرآنی (فراخوان) که جنبه فراگیرتری داشت، نتوانست به نسخه های بعدی ارتقا یابد.

در ادامه، مجمع ذخائر اسلامی، ارتباط با موسسات علمی و فرهنگی، کتابخانه ها و دانشگاه ها را تجربه کرد. حاصل این ارتباط، تحقیق و تولید دهها اثر در قالب کتاب و پژوهش بوده که پاره ای از آنها را می توان در حد طرحهای ملی قلمداد نمود.

سرپرست این مرکز، با امکاناتی محدود، یکه و تنها ولی با عزمی راسخ، بار سنگین سفر و خطرات آن را بر دوش کشیده به کتابخانه های واجد نسخه های خطی و متون کهن در داخل ایران و خارج آن، سرزده و از روی کتابهای ارزشمند ولی پوسیده و خسته، نسخه دیجیتالی تهیه نمود و لبخند جاودانگی این آثار را تجربه کرد.

حاصل این تجربه، تهیه بانک بزرگ دیجیتالی متون کهن، بالغ بر یکصد هزار نسخه خطی، چاپ سنگی، چاپ قدیمی و نوادر، مجلات و روزنامه های قدیمی، اسناد و اوراق تاریخی در قالب بیش از سه میلیون برگ می باشد.

طرح تدوین و انتشار «معرفی میراث مخطوط» که به تألیف و چاپ فهارس نسخه های خطی و اسناد اختصاص یافته، با حمایت مستقیم موسس مجمع، علامه اشکوری، آغازیده و با استقامت سرپرست مجمع، سید صادق حسینی اشکوری، ادامه یافت. وی توانست در سالهای 81، 83 و 85 شمسی (2002، 2004 و 2006 م) لوح تقدیر از بزرگداشت حامیان نسخ خطی که از سوی کتابخانه مجلس شورای اسلامی در تهران برگزار می شد دریافت کند.

مجموعه فهارس منتشره گرچه کاستی هایی دارد، ولی اکنون به حدی رشد و بالندگی یافته که اکنون مورد استقبال گسترده نهادهای علمی ایران و خارج قرار گرفته است.

این طرح در کنار دیگر فعالیتها، سبب شد مجمع ذخائر اسلامی در سال 2006 م نامزد جایزه جهانی یونسکو با عنوان «جیکجی» شود. علاوه بر این، در عرصه فعالیت های بین المللی، مجمع ذخائر اسلامی در سال 2007 م در سومین کنفرانس نسخه های خطی اسلامی در دانشگاه کمبریج (انگلستان) شرکت نموده و به معرفی مجمع و فعالیت های آن خصوصا فعالیت در عرصه کتابخانه دیجیتالی پرداخت. همکاری مشترک با موسسه اسکریپتورا در بروکسل (بلژیک) علاوه بر ایجاد نمایندگی مجمع در بروکسل به چاپ مشترک سه کتاب در حوزه فلسفه اسلامی از دیدگاه غرب انجامید.

در سالهای گذشته، ترجمه متون اسلامی به زبانهای مسلمانان جهان از جمله زبان بنگالی در دستور کار مجمع قرار گرفته، نمایندگی مجمع در هندوستان و افعانستان نیز سبب ترویج زبان و فرهنگ فارسی و تقویت روابط فرهنگی کشورهای منطقه شده است.

ضرورت حفظ و احیای نسخه های خطی، سبب تاسیس کلاسهای آموزشی با عنوان «مدرسه مخطوطات» شد.

اساتید مجرب در رشته های مرتبط با نسخه های خطی و اسناد به این مدرسه دعوت شده و به تدریس و کارآموزی پرداختند. اکنون دانشجویان این مدرسه، به فهرستنگاری نسخه های خطی و اسناد اشتغال یافته و امید است در آینده ای نزدیک شاهد کارآیی بیشتری در این مجموعه باشیم.

از طرح های مهم انجام شده در این موسسه، بازخوانی اسناد موقوفات است که مهمترین آنها اسناد موقوفات اصفهان در قالب دوازده جلد بوده که با همکاری اداره اوقاف اصفهان بچاپ رسید.

عنایت به سنگ نوشته های اسلامی (کتیبه های ابنیهء اسلامی، سنگ مزارات و ...) به خلق آثار مهمی در شناسایی مزارات هند، پاکستان، افغانستان و ایران انجامید.

یکی از مجموعه های منتشره ( گنجینه های خطی ) است. مجموعه ای از کتابهای مختلف در موضوعاتی چون پزشکی، نجوم، جغرافیا، شعر، ادب، فقه، فلسفه، اعتقادات و غیره که از سال 1388 شمسی آغاز شده و هر روز به غنای آن افزوده می شود.

احساس نیاز به گسترشِ مباحث تاریخ علم، تاریخ شفاهی و تدریس آموزشهای مرتبط با موضوعاتی همچون نسخه های خطی، اسناد و مرمت و نیز تهیه بانکهای علمی، منجر به تأسیس مؤسسه ای مستقل به نام مؤسسه تاریخ علم و فرهنگ در سال 1389 شد که در کنار مجمع ذخائر اسلامی، مکمل فعالیتهای آن به صورت رسمی باشد. علاوه بر فعالیتهای ذکر شده، انجمن ادبی اردیبهشت نیز که شبهای دوشنبه برگزار می شود، در مجموعه فعالیتهای مؤسسه تاریخ علم و فرهنگ عملی گردید؛ محفلی برای گرد آمدن اهل شعر و ادب، و مبادله اندیشه ها. نتایج علمی حاصل از این محفل ادبی نیز در آینده منتشر خواهد شد.

همچنین مجمع ذخائر اسلامی با همکاری مؤسسه تاریخ علم و فرهنگ سعی در تهیه و انتشار متون آموزشی در حوزه نسخه های خطی و اسنا د دارد. بعضی از این متون، اکنون منتشر شده است.

***

اکنون، اهتمام مجمع ذخائر اسلامی، به توسعه دو مجموعه (معرفی میراث مخطوط) و (گنجینه های خطی) و توسعه فضای مجازی برای ارتباط هر چه بیشتر با مخاطبان، معطوف گشته است. در حال حاضر، علاقمندان پژوهش بر روی نسخه های خطی و متون کهن، برای دستیابی به نسخه مورد نظر می توانند به بانک دیجیتالی مجمع ذخائر اسلامی و سایت WWW.ZAKHAIR.NET امیدوار باشند. مجمع ذخائر اسلامی به صورت حضوری، تلفنی و اینترنتی پاسخگوی سوالات محققان و علاقمندان به متون کهن در ایران اسلامی و خارج از مرزهای جغرافیایی آن نمی باشد.